مراد السوداني، لماذا تكتب الشعر بينما تسقط القنابل على غزة؟ألكسندروس أفراميديس - مقابلات
Πως είναι οι φυλακές του Ισραήλ και τι σχέση έχει η Οδύσσεια
του Ομήρου με τη Γάζα; Ο Μουράντ Αλ Σουντάνι, επικεφαλής της Ένωσης Παλαιστινίων Συγγραφέων, βρέθηκε στη Θεσσαλονίκη και μίλησε στο NEWS 24/7 για την ποίηση, τον πόλεμο και την παλαιστινιακή αντίσταση.
Στο σπίτι του Μουράντ Αλ Σουντάνι, σε ένα χωριό κοντά στη Ραμάλα, υπήρχαν μόλις δύο βιβλία. Το Κοράνι και ένα μυθιστόρημα ενός Γάλλου συγγραφέα χωρίς εξώφυλλο.
Σήμερα είναι επικεφαλής της Ένωσης Παλαιστινίων Συγγραφέων, μέλος της PLO και συνεργάτης της UNESCO για τα θέματα πολιτισμού στην Παλαιστίνη.
Τον συναντήσαμε στη Θεσσαλονίκη, στην οποία έφτασε από τη Ραμάλα της Δυτικής Όχθης, αφού πρώτα το Ισραήλ του έδωσε άδεια να περάσει τα σύνορα και να παραστεί στη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης.
Συζητήσαμε πόση σημασία έχει να γράφεις ποίηση ενώ πέφτουν βόμβες, τον τον Καζαντζάκη, τον Οδυσσέα και τους Παλαιστίνιους συγγραφείς που δολοφονεί το Ισραήλ.
Το έχει κάνει ο Όμηρος. O Οδυσσέας έζησε πολλές ιστορίες και πολέμους, μέχρι να επιστρέψει στην Ιθάκη, στην πατρίδα του, στη γυναίκα του και στο σπίτι του.
Αυτή η διαδρομή επαναλήφθηκε στον πόλεμο του 1982. Τα πλοία από την Βυρηττό που μετέφεραν τους Παλαιστινίους μαχητές, τον Γιασέρ Αραφάτ και την Παλαιστινιακή ηγεσία ήταν ελληνικά και κυπριακά. Διέσχισαν τη θάλασσα προς την Τυνησία και οι Παλαιστίνιοι μαχητές έμοιαζαν με τον Οδυσσέα, όταν ξεκίνησε το μακρύ ταξίδι του, όπως το διηγείται ο Όμηρος.
Ο Οδυσσέας θέλει να επιστρέψει στην πατρίδα του, στη γη του και στην οικογένειά του. Η αρχαία επική ποίηση, γίνεται η νέα επική ποίηση, και αυτό που συμβαίνει τώρα στη Γάζα είναι η νέα Τροία. Μόνο που η Γάζα είναι πιο τρομακτική.
Είναι ακόμα σημαντικό να γράφεις ποιήματα ενώ σε πυροβολούν, ενώ σε βομβαρδίζουν;
Οι σκέψεις μας είναι δικές μας, μας ανήκουν. Όταν έχετε τις σκέψεις σας και την πένα σας, θα είστε γενναίοι. Θα αγωνίζεστε. Θα γράφετε την ιστορία του τόπου σας. Αυτό είναι που θέλουμε και εμείς. Θέλουμε τα παιδιά μας, να θυμούνται όλα όσα συνέβησαν στον παλαιστινιακό λαό.
Οι συγγραφείς της Γάζας και οι λογοτέχνες της Γάζας γράφουν εξαιρετική λογοτεχνία και δημιουργικά έργα. Όπως η ποιήτρια Αλάα αλ-Κταράουι. Έγραψε πολλά ποιήματα μετά τη δολοφονία τεσσάρων από τα παιδιά της.
Ένας μεγάλος δάσκαλος μου, που ονομάζεται Khaled Abu Khaled, είναι μαχητής, ζωγράφος και μεγάλος ποιητής, μου είπε μια μέρα: «για να γίνεις καλός μαχητής, πρέπει να αγαπάς τη ζωή. Πρέπει να αγαπάς τα λουλούδια. Πρέπει να αγαπάς τον ήχο της χώρας σου».
Σε αυτό το βιβλίο, επιστρέφω στην παιδική μου ηλικία. Στο χωριό μου. Θυμάμαι τα πάντα. Η πέτρα είναι διαφορετική από τις άλλες πέτρες του κόσμου. Όταν περπατάω στα βουνά. Πιάνω μερικές πέτρες, και τις διαβάζω, για να καταλάβω τον εαυτό μου. Ανήκω στην πέτρα. Αυτή είναι η πέτρα μου, και ανήκει στη γη μου. Επειδή συνδέεται με τα παιδιά της Παλαιστίνης, που αγωνίζονται και αγωνίστηκαν, όπως ο Faris Odeh.
Πως είναι σήμερα η ζωή για εσένα στη Δυτική Όχθη;
Η γη μας και οι πόλεις μας είναι γεμάτες checkpoints. Δεν μπορώ να πάω στην Ιερουσαλήμ. Επειδή φυλακίστηκα το 2002, δεν μου δίνουν άδεια εισόδου. Η μητέρα μου βρίσκεται στη Γάζα και θα κάνει θεραπεία για τον καρκίνο στο νοσοκομείο του Αλ Κουντς, αλλά δεν μπορώ να βρεθώ δίπλα της.
Ποια περίοδο ήσασταν στη φυλακή;
Ήμουν στη φυλακή το 2002, κατά τη διάρκεια της δεύτερης Ιντιφάντα. Δε θέλω να το περιγράψω, γιατί αυτό που συμβαίνει στη Γάζα τώρα, δεν μπορεί να συγκριθεί με την πρώτη ή τη δεύτερη ιντιφάντα. Η φυλακή ήταν όπως το Αμπού Γκράιμπ. Μια φρικτή κατάσταση. Χωρίς φαγητό, χωρίς ρούχα. Και όταν μας έδιναν φαγητό, μας χτυπούσαν.
Η ισραηλινή κατοχή είναι η μόνη στον κόσμο που δεν αφήνει το πτώμα του κρατούμενου στην οικογένειά του. Εκατοντάδες Παλαιστίνιοι παραμένουν άταφοι.
Υπάρχουν δύο αντικειμενικά γεγονότα. Το ένα είναι ότι το Ισραήλ κατά κάποιο τρόπο κερδίζει την στήριξη των δυτικών κυβερνήσεων. Το άλλο είναι ότι οι Παλαιστίνιοι εξακολουθούν να αντιστέκονται μέσα στους βομβαρδισμούς και τη δολοφονία ηγετικών στελεχών. Πώς εξηγείτε αυτά τα δύο γεγονότα;
Είμαι στο σπίτι μου και ένας κλέφτης έρχεται και κλέβει το σπίτι μου. Τι θα κάνετε; Αν ένας κλέφτης πάει στο σπίτι σας και σκοτώσει τα παιδιά σας, σκοτώσει τη γυναίκα σας, τι κάνετε; Ο Γιασάν Καναφάνι το 1972, ρωτήθηκε σε μια συνέντευξη, αν θέλει να είναι σε διάλογο με τους Ισραηλινούς. Και είπε: «Διάλογος; Το σπαθί με το λαιμό να έρθει σε διάλογο;»
Υπάρχει μια εικόνα στο μυαλό μου, του Σινουάρ Γιαχία, ηγετικού στελέχους της Χαμάς. Πιστεύω πως αυτή η εικόνα του, πριν τον σκοτώσει το ισραηλινό drone, περιγράφει πολλά για την παλαιστινιακή αντίσταση, πώς ακόμα και την τελευταία στιγμή πριν πεθάνει, προσπαθεί να πετάξει κάτι στο drone.
Ακόμα κι αν σκοτωθούν όλοι οι Παλαιστίνιοι, τα δέντρα θα πολεμήσουν, οι ήχοι θα πολεμήσουν, τα λουλούδια θα πολεμήσουν. Δεν υπάρχει λευκή σημαία για να σηκωθεί.
Ποιες ήταν οι εικόνες που σας έκαναν να δημιουργήσετε;
Όταν βρίσκεσαι κάτω από συνθήκες κατοχής, πρέπει να γράφεις για την ελευθερία, την αντίσταση, τον έρωτα και τη γη. Δεν υπάρχει διαχωρισμός μεταξύ της γης και του ανθρώπου στην παλαιστινιακή λογοτεχνία.
Μου αρέσει αυτό που έγραψε ο Νίκος Καζαντζάκης, στο σπουδαίο του βιβλίο, Αναφορά στον Γκρέκο. Σε ένα σημείο λέει στο γιο του, όταν βλέπει κάποιον μαχητή, να φίλα τα παπούτσια του, γιατί αυτά μας δίνουν ελευθερία.
Τα ποιήματα και τα μυθιστορήματα, έσπασαν την κατοχή. Οι λέξεις ραγίζουν την καρδιά της κατοχής. Όταν γράφεις, αντιστέκεσαι.
Πριν έρθω στην Ελλάδα, τηλεφώνησα σε έναν φίλο μου που βρίσκεται στη Γάζα. Ανήκει στην PLO και φυλάει ένα χωριό μας. Σηκώνει το τηλέφωνο, τον ρωτάω: Τι κάνεις; Μια χαρά, μου απαντά. Με τι ασχολείσαι, τον ρωτάω.
Οι Ισραηλινοί στρατιώτες τον πυροβόλησαν. Εκείνος ανταπέδωσε. Η σύνδεση διακόπηκε. Οι Ισραηλινοί στρατιώτες τον σκότωσαν. Ο ήχος αυτός, αυτή τη στιγμή, είναι ακόμη στο μυαλό μου.
Όταν γράφουμε, τα θυμόμαστε όλα αυτά. Τους ήχους, τις εικόνες. Τα πάντα.
Γίνεται συζήτηση για την πολιτική αντίσταση και τη στρατιωτική αντίσταση. Διαχωρίζετε αυτά τα δύο;
Όχι, χρειαζόμαστε και τα δύο. Είμαστε κάτω από συνθήκες κατοχής. Τα Ηνωμένα Έθνη είπαν, αν βρίσκεστε υπό συνθήκες κατοχής, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε όλα τα μέσα για να αντισταθείτε.
Πώς αισθάνεστε για τη θέση της Ελλάδας και άλλων ευρωπαϊκών χωρών που βοηθούν το Ισραήλ σε αυτόν τον πόλεμο, σε αυτήν την γενοκτονία;
Ο ελληνικός λαός αντιμετώπισε την κατοχή και ξέρει τι σημαίνει κατοχή. Υπέφεραν όπως οι Παλαιστίνιοι. Αφού λοιπόν υποφέρατε, γιατί βοηθάτε τον κατακτητή;
Ελπίζουμε οι άνθρωποι να πουν στην κυβέρνησή τους, σταματήστε να βοηθάτε τους δολοφόνους. Σταματήστε να βοηθάτε την ισραηλινή τρομοκρατία. Πρέπει να βοηθήσετε το θύμα.
Αυτοί κλέβουν τα πάντα και λένε ψέματα συνέχεια στα ΜΜΕ. Αν έρθετε στην Παλαιστίνη, μόνο τότε θα καταλάβετε την κατοχή. Πρέπει να δείτε το πραγματικό πρόσωπο, όχι τη μάσκα της κατοχής.
Το Σάββατο, πριν από την παρουσίασή σας στην Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης, υπήρχε μια άλλη εκδήλωση από την ισραηλινή πρεσβεία που ακυρώθηκε, μετά από παρέμβαση Ελλήνων εκδοτών και ακτιβιστών. Πολλοί άνθρωποι τώρα, μετά την εκδήλωση, λένε ότι αυτή ήταν μια πράξη αντισημιτισμού.
Αυτό είναι το σπαθί που σηκώνεται ενάντια σε όποιον λέει όχι στο Ισραήλ.
Λένε ότι επέβαλαν την σιωπή στους Εβραίους λογοτέχνες.
Έχω έναν φίλο ποιητή στη Γάζα που λέγεται Σαλίμ αλ Ναφάρ. Είναι στενός μου φίλος και στην αρχή του πολέμου, ξεκίνησε να έρθει από τη Γάζα στη Δυτική Όχθη, για να μείνει στο σπίτι μου. Βομβάρδισαν το κτίριό του, σκότωσαν αυτόν και ολόκληρη την οικογένειά του. Μέχρι τώρα, τα σώματα τους είναι κάτω από το γκρεμισμένο κτίριο.
Από την αρχή του πολέμου στη Γάζα, έχουν σκοτώσει περισσότερους από 40 ποιητές, καλλιτέχνες και τραγουδιστές και παραπάνω από 200 δημοσιογράφους.
Δεν θέλουν κανέναν να μεταφέρει την αλήθεια.
Από το 1972 έχουν δολοφονήσει όλους τους συγγραφείς που ίδρυσαν την Παλαιστινιακή Ένωση, τον Ghassan Kanafani, τον Kamal Nasser, τον Kamal Odwan, τον Majid Abusharar, τον Hani Jawharia, τον Ali Fouda, τον Akram Izaiter, τον Osama Sartawi.
Το Ισραήλ, όλα αυτά τα χρόνια, σκότωσε δεκάδες σπουδαίους Παλαιστίνιους συγγραφείς.
Μπορείτε να μας διηγηθείτε την ιστορία ενός από αυτούς;
Ο Ghassan Kanafani ήταν κομμουνιστής που ζούσε στη Βηρυτό, συγγραφέας και μυθιστοριογράφος. Η Μοσάντ έβαλε βόμβα στο αυτοκίνητό του και εξερράγη. Δολοφόνησαν το μικρό του παιδί και όλη την οικογένεια του.
Το σώμα του ήταν διαμελισμένο, αλλά το ρολόι του βρέθηκε πάνω σε ένα κτίριο. Το ρολόι λειτουργούσε ακόμη. Αυτή είναι η παλαιστινιακή ώρα. Η ώρα της αντίστασης, που συνεχίζει να κυλά.
ألكسندروس أفراميديس - مقابلات
ألكسندروس ليتسارداكيس
19 مايو 2025
مراد السوداني، لماذا تكتب الشعر بينما تسقط القنابل على غزة؟
كيف هي سجون إسرائيل، وما علاقة أوديسة هوميروس بغزة؟ مراد السوداني، رئيس اتحاد الكتّاب الفلسطينيين، كان في مدينة سالونيك وتحدث إلى NEWS 24/7 عن الشعر، والحرب، والمقاومة الفلسطينية.
في منزل مراد السوداني، في قرية قرب رام الله، لم يكن هناك سوى كتابين: القرآن ورواية لكاتب فرنسي بدون غلاف.
نشأ مراد وتعلم وعاش الانتفاضة الأولى. وعندما خرج رجال قريته من السجن، طلب الانضمام إلى حركة فتح. ومنذ ذلك الحين، لم يتوقف عن الكتابة، سُجن، وشهد مقتل أصدقائه وزملائه على يد إسرائيل.
اليوم هو رئيس اتحاد الكتّاب الفلسطينيين، عضو في منظمة التحرير الفلسطينية، ومتعاون مع اليونسكو في الشؤون الثقافية في فلسطين.
التقيناه في سالونيك، حيث وصل من رام الله في الضفة الغربية، بعد أن منحه الاحتلال الإسرائيلي الإذن لعبور الحدود والمشاركة في معرض سالونيك الدولي للكتاب.
تحدثنا عن أهمية كتابة الشعر تحت القصف، عن كازانتزاكيس، عن أوديسيوس، وعن الكتّاب الفلسطينيين الذين تقتلهم إسرائيل.
هل تعتقد أنه من الممكن أن تشرح لشخص في اليونان كيف تشعر داخل هذه القصة؟
لقد فعلها هوميروس. عاش أوديسيوس العديد من القصص والحروب، حتى عاد إلى إيثاكا، إلى وطنه، إلى زوجته وبيته.
تكرر هذا المسار في حرب 1982. السفن التي غادرت بيروت حاملة المقاتلين الفلسطينيين، وياسر عرفات، والقيادة الفلسطينية، كانت يونانية وقبرصية. عبرت البحر إلى تونس، وكان المقاتلون الفلسطينيون يشبهون أوديسيوس، حين بدأ رحلته الطويلة، كما رواها هوميروس.
أوديسيوس يريد العودة إلى وطنه، إلى أرضه، إلى عائلته. الشعر الملحمي القديم يصبح شعراً ملهماً جديداً، وما يحدث الآن في غزة هو طروادة جديدة، ولكن غزة أكثر رعبًا.
هل لا يزال من المهم كتابة الشعر وأنت تتعرض لإطلاق النار والقصف؟
أفكارنا ملك لنا. عندما تملك أفكارك وقلمك، تكون شجاعًا. تناضل. تكتب تاريخ أرضك. هذا ما نريده. نريد من أطفالنا أن يتذكروا كل ما حدث لشعب فلسطين.
الكتّاب والأدباء في غزة يكتبون أدباً رائعاً. مثل الشاعرة آلاء الكتراوي، التي كتبت العديد من القصائد بعد مقتل أربعة من أطفالها.
علمني معلمي الكبير، خالد أبو خالد، وهو مقاتل وفنان وشاعر عظيم، أن: "لكي تكون مقاتلاً جيداً، يجب أن تحب الحياة. يجب أن تحب الزهور. يجب أن تحب صوت وطنك".
في هذا الكتاب، أعود لطفولتي، لقريتي. أتذكر كل شيء. الحجر مختلف عن كل حجارة العالم. حين أمشي في الجبال، أمسك بعض الحجارة، وأقرأها لأفهم نفسي. أنتمي للحجر. هذا حجري، وهو من أرضي. لأنه مرتبط بأطفال فلسطين الذين قاتلوا ويقاتلون، مثل فارس عودة.
كيف هي حياتك الآن في الضفة الغربية؟
أرضنا ومدننا مليئة بالحواجز. لا يمكنني الذهاب إلى القدس. لأنني سُجنت عام 2002، لا يمنحوني تصريحًا. أمي في غزة، ستتلقى علاجًا للسرطان في مستشفى القدس، لكن لا يمكنني أن أكون بجانبها.
متى كنت في السجن؟
كنت في السجن عام 2002، خلال الانتفاضة الثانية. لا أريد وصفه، لأن ما يحدث في غزة الآن لا يُقارن بالانتفاضتين. كان السجن مثل أبو غريب. وضع مروّع. بلا طعام، بلا ملابس. وعندما كانوا يعطوننا طعامًا، كانوا يضربوننا.
الاحتلال الإسرائيلي هو الوحيد في العالم الذي لا يُسلم جثث المعتقلين لعائلاتهم. مئات الفلسطينيين ما زالوا بلا دفن.
هناك حقيقتان: الأولى أن إسرائيل تنال دعم الحكومات الغربية، والثانية أن الفلسطينيين يواصلون المقاومة رغم القصف واغتيال القادة. كيف تفسر هذين الأمرين؟
أنا في بيتي، ويأتي لصّ ليسرقه. ماذا تفعل؟ إذا أتى لصّ لمنزلك وقتل أطفالك، وزوجتك، ماذا تفعل؟ عام 1972، سُئل غسان كنفاني إن كان يريد الحوار مع الإسرائيليين، فأجاب: "الحوار؟ السيف مع الرقبة في حوار؟"
في ذهني صورة ليحيى السنوار، القائد في حماس. أعتقد أن صورته قبل أن تقتله الطائرة المسيرة الإسرائيلية، تعبّر كثيرًا عن المقاومة الفلسطينية. حتى اللحظة الأخيرة، حاول أن يرمي شيئًا على الطائرة.
حتى لو قُتل كل الفلسطينيين، ستقاوم الأشجار، ستقاوم الأصوات، ستقاوم الزهور. لا توجد راية بيضاء لرفعها.
ما هي الصور التي ألهمتك للكتابة؟
عندما تكون تحت الاحتلال، عليك أن تكتب عن الحرية، والمقاومة، والحب، والأرض. لا يوجد فصل بين الأرض والإنسان في الأدب الفلسطيني.
أحب ما كتبه نيكوس كازانتزاكيس في كتابه "تقرير إلى غريكو"، حين قال لابنه: إذا رأيت مقاتلاً، قبّل حذاءه، لأنه يمنحنا الحرية.
القصائد والروايات كسرت الاحتلال. الكلمات تفتت قلب الاحتلال. عندما تكتب، فأنت تقاوم.
قبل أن آتي إلى اليونان، اتصلت بصديقي في غزة، وهو عضو في منظمة التحرير ويحرس قريتنا. أجابني، سألته: كيف حالك؟ قال: بخير. سألته: ماذا تفعل؟
أطلق عليه الجنود الإسرائيليون النار. ردّ عليهم. انقطعت المكالمة. قتلوه. ذلك الصوت ما زال في رأسي.
حين نكتب، نتذكر كل شيء: الأصوات، الصور، كل شيء.
هناك نقاش حول المقاومة السياسية والمقاومة العسكرية. هل تفرّق بينهما؟
لا، نحتاج إلى كليهما. نحن تحت الاحتلال. والأمم المتحدة قالت: إن كنتم تحت الاحتلال، يمكنكم استخدام كل الوسائل للمقاومة.
ما شعورك تجاه موقف اليونان ودول أوروبية أخرى التي تساعد إسرائيل في هذه الحرب، في هذه الإبادة؟
الشعب اليوناني واجه الاحتلال ويعرف ما معناه. عانى كما يعاني الفلسطينيون. فلماذا، بعد أن عانيتم، تساعدون المحتل؟
نأمل أن يقول الناس لحكوماتهم: توقفوا عن مساعدة القتلة. توقفوا عن دعم الإرهاب الإسرائيلي. يجب أن تساعدوا الضحية.
هم يسرقون كل شيء، ويكذبون باستمرار في الإعلام. إذا أتيت إلى فلسطين، فقط حينها ستفهم الاحتلال. يجب أن ترى الوجه الحقيقي، لا قناع الاحتلال.
يوم السبت، قبل مداخلتك في معرض سالونيك الدولي للكتاب، كانت هناك فعالية للسفارة الإسرائيلية أُلغيَت بعد تدخل ناشرين ونشطاء يونانيين. بعضهم قال إن هذا كان عملاً معادياً للسامية.
هذا هو السيف الذي يُرفع ضد كل من يقول "لا" لإسرائيل.
يقولون إنهم منعوا أصوات الكتّاب اليهود.
لدي صديق شاعر في غزة يُدعى سليم النفار. كان صديقي المقرّب، وفي بداية الحرب، قرر أن يغادر غزة إلى الضفة، ليبقى في بيتي. قصفوا المبنى الذي كان فيه. قُتل مع عائلته كاملة. ولا تزال جثثهم تحت الأنقاض.
منذ بداية الحرب على غزة، قتلوا أكثر من 40 شاعرًا وفنانًا ومغنيًا، وأكثر من 200 صحفي.
لا يريدون لأحد أن ينقل الحقيقة.
منذ عام 1972، اغتالوا كل الكتّاب الذين أسسوا اتحاد الكتّاب الفلسطينيين: غسان كنفاني، كمال ناصر، كمال عدوان، ماجد أبو شرار، هاني جوهريا، علي فودة، أكرم زعيتر، أسامة السرتاوي.
على مرّ السنين، قتلت إسرائيل عشرات الكتّاب الفلسطينيين الكبار.
هل تستطيع أن تروي لنا قصة أحدهم؟
كان غسان كنفاني شيوعيًا يعيش في بيروت، كاتبًا وروائيًا. وضعت الموساد قنبلة في سيارته، فانفجرت. قتلوا طفله الصغير وعائلته كاملة.
كان جسده ممزقًا، لكن ساعته عُثر عليها على سطح مبنى قريب. وكانت لا تزال تعمل. هذه هي الساعة الفلسطينية. ساعة المقاومة، التي لا تزال تمضي قدمًا.
ليست هناك تعليقات:
إرسال تعليق